Nederlands English
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

Verborgen kostuums in de schijnwerpers

Geplaatst op: 4 februari, 2020 door

‘Verborgen dracht in de schijnwerpers’: dit is de titel van het projectplan wat ik begin vorig jaar indiende bij de Provincie Zuid-Holland. En waarvan ik in juni vorig jaar te horen kreeg dat de subsidie was goedgekeurd! Het project sluit aan op één van de vijf prioritaire thema’s uit de Provinciale Onderzoeks-agenda Archeologie Zuid-Holland: stad en platteland in de vroegmoderne tijd: 16e t/m 19e eeuw. Het project omvat een publicatie en publieksactiviteiten gecombineerd met het maken van replica’s van historische kleding die tijdens lezingen getoond én gepast kunnen worden.

De publicatie gaat in op de volgende vraag: wat droeg de vrouw in de vroegmoderne tijd in de stad en op het platteland? Een inkijkje vanuit textiele vondsten, kostuumcollecties in schilderijen in depots en musea. De focus op de vrouw sluit aan op de nationale focus op de vrouw in 2019 (hij/zij was het thema van de maand van de geschiedenis 2019, we vierden dat jaar ook 100 jaar vrouwenkiesrecht met allerlei activiteiten & ‘waar zijn de vrouwen?’: was het thema van de romeinenweek. Het thema van de maand van de geschiedenis is in 2020 overigens Oost/West, wat ook een mooi haakje kan zijn voor fantastisch onderzoek naar de invloeden vanuit het Oosten op de Westerse mode.

Invalshoeken

In de publicatie over de historische kostuums wil ik graag vanuit de verschillende kostuums/kostuum onderdelen het verhaal erachter vertellen. Waar komt het vandaan? Wie maakte het? Wie droeg het?  De bedoeling is dat de publicatie heel beeldend wordt en toegankelijk voor een groot publiek.

Het is mijn doel om drie werelden samen te brengen waarin in het verleden weinig interactie was: de wereld van de archeologie, kunstgeschiedenis en kostuumgeschiedenis.

Waarom?

Kostuums in de depots van musea zijn weinig toegankelijk voor het algemene publiek. Alleen tijdens een tentoonstelling kunnen kostuums bekeken worden. De uitleg beperkt zich dan vaak tot de stijl en het materiaal. Er worden wel publicaties geschreven aan de hand van deze tentoonstellingen maar toegankelijke Nederlandstalige publicaties over historische kostuums zijn veel schaarser dan wat er in bv. Engeland geproduceerd wordt. Ook zie je vaak alleen de kleding van de rijken.

Naast de wereld van de historische kostuums zijn er ook archeologische textielvondsten gedaan. Deze zijn vaak nog minder zichtbaar voor het publiek en zijn ook moeilijk op een toegankelijke manier te interpreteren. Textiel in archeologische context is onderbelicht en studies zijn, indien aanwezig, academisch opgezet en niet voor het grote publiek bedoeld. Een voorbeeld is een academisch werk over vondsten in Groningen waarin minutieus wordt uitgelegd hoe het lapje is gevonden, uit welk materiaal het bestaan en wat het mogelijk had kunnen zijn. Een fantastisch onderzoek, maar voor de meeste leken veel te technisch. Bovendien ontbreekt vaak dit soort contextualisering voor veel andere textielvondsten. Ook wordt dit materiaal minder tentoongesteld vanwege de kwetsbaarheid.

Dan zijn er de kostuumaccessoires: haakjes, oogjes, baleinen, knopen e.d. het zijn allemaal onderdelen die iets vertellen over de kleding en over de mensen die het droegen. Dit is vaak een ondergeschoven kindje bij een kostuum-tentoonstelling.

In het boek koppel ik schilderijen aan kostuumcollecties en archeologische vondsten om een zo goed mogelijk beeld te schetsen van wat men vroeger droeg.

De publicatie van het boek is gepland in juni 2020. Het wordt dus een rijk geïllustreerde publicatie, gecombineerd met publieksactiviteiten waarin de wereld van de archeologische vondsten, kostuumcollecties en kunstgeschiedenis worden samengebracht zodat mensen op een toegankelijke en beeldende manier kennis kunnen maken met het verleden.

De schilderijen, objecten en de kleding fungeren als luik waardoor je naar het dagelijkse leven van de mensen in die tijd kunt kijken.

De eierdans, Pieter Aertsen, 1552, Rijksmuseum Amsterdam

Historische kostuums en attributen

Binnen het project worden er replica’s gemaakt van kostuums en kostuumaccessoires. Een deel wordt gemaakt n.a.v van archeologische vondsten en een ander onderdeel zijn benaderingen van kostuums hoe ze er vroeger uit hebben gezien en bedoeld om ook tijdens de lezingen (zie onder) door het publiek te passen. Inmiddels zijn de meeste geplande replica’s in een ver gevorderd stadium of al af. Bijvoorbeeld het weefsel gemaakt n.a.v. een vondst van een onderdeel van een 16e eeuwse sok ligt al klaar om te bewonderen en wordt al getoond tijdens lezingen. Ook de benen kam is klaar (al is die niet volledig gelukt, maar daarover meer in een andere blog post). En er zijn verschillende 16e/17e eeuwse hoofddeksels gemaakt: gebreid en vervilt & geweven en vervilt. Het 17e eeuwse kostuum is vrijwel compleet, inclusief tuigje! En de 19e eeuwse kostuumaccesoires zijn wat uitgebreider geworden door een volledig dag-kostuum te maken en een baljurk van het einde van de 19e eeuw. Er zijn al een aantal 18e eeuwse kledingstukken gemaakt voor kinderen van 6/7 jaar, maar ik wil ook graag nog een kostuum maken voor een meisje van ongeveer 10 jaar. Dit alles kan dus tijdens lezingen door het publiek bekeken, aangeraakt en gepast worden.

19e eeuwse dag-jurk, circa 1870

Lezingenreeks / educatieve programma’s musea

De lezingen en kostuums komen niet zomaar uit de lucht vallen. Al jaren geef ik interactieve lezingen over historische kleding waarbij ik zelfgemaakte kostuums laat zien en op mezelf show of door het publiek laat passen. Binnen dit project zijn 10 lezingen ingepland voor kinderen en volwassenen. In 2019 zijn er al 6 publieksactiviteiten geweest, en in 2020 de laatste vier (zie onder). Tijdens deze lezingen wordt een levendig beeld geschetst van wat men droeg in de stad en op het platteland van 16-19e eeuw geïllustreerd met afbeeldingen van schilderijen, kostuums, vondsten en aangevuld met al bestaande kostuums van Beleef Het Verleden (vooral gericht op Europese mode) en de speciaal voor dit project gemaakte replica’s van kostuums en accessoires. Mijn focus op interactiviteit en beleving is een meerwaarde voor het grote publiek die mag aanraken, voelen, passen en ervaren.

Replica’s kostuums & objecten

Ik heb ervaring met het maken van replica’s van historische kostuums met gebruik making van patroonboeken zoals die van Janet Arnold en Nancy Bradford, gecombineerd met onderzoek in de depots van musea met het echte historische kostuum. Replica wordt hier niet opgevat als een exacte kopie maar een benadering waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van stoffen die historisch ook voorkwamen, naaimethoden , sluitwijzen e.d. Daarnaast werk ik samen met een netwerk van kostuummakers.

Het overnemen van het exacte patroon van een historisch kledingstuk n.a.v. een museaal stuk is iets wat te ver gaat voor dit project (maar wordt zeker gedaan door andere onderzoekers). Het streven is een kostuum te maken wat draagbaar is voor meerdere maten, waarbij wel historische patronen (o.a. op basis van eerder gedaan onderzoek), stoffen en sluitwijzen worden gebruikt, maar het wordt dus geen exacte kopie van een bestaand kledingstuk.

Aankomende lezingen & publieksactiviteiten:


Familielezing over historische kleding in de 17e eeuw

Geplaatst op: 16 januari, 2020 door

Kom je 25 februari ook naar Erfgoed Leiden om te ontdekken wat de Pilgrims en hun tijdgenoten droegen in de 17e eeuw? En hoe werd kleding eigenlijk gemaakt?

Meer informatie over de lezing en aanmelden is te vinden via de volgende link: https://www.erfgoedleiden.nl/nieuws/1098-familielezing-25-feb-droegen-de-pilgrims-ondergoed


Herfst Bal en diner 1876-1904, kasteel Oud Wassenaar

Geplaatst op: 3 december, 2019 door

In het weekend van 28 november – 1 december gingen we terug in de tijd van de late 19e eeuw. Het Herfst bal en diner was het uitgangspunt voor dit evenement. Vrienden van Stichting Tour de Mains wilden graag een lustrum bal vieren voor hun vereniging en we besloten om samen het bal te organiseren. Al snel bedachten mijn partner en ik er activiteiten bij in de stijl van onze evenementen A Few Days Like No Others: een bezoek aan het koninklijk archief, Panorama Mesdag en Hotel des Indes, en natuurlijk een middagprogramma met diner in het kasteel. Het zaterdagprogramma werd gesitueerd in de tijd dat Baron Cornelis Jan van der Oudermeulen en zijn vrouw Julia Ewouda Gravin van Randwijck op het kasteel woonden (1876-1904). Van der Oudermeulen was stalknecht voor koning Willem III en actief in het hofleven. Hij werkte ook aan de wereldtentoonstelling van 1876 in Philadelphia, waar hij het Nederlandse paviljoen ontwierp en verzorgde. Samen met zijn architect C. Muysken creëerde hij een compleet nieuw kasteel als zijn huis, en dat is het kasteel wat vandaag nog te zien is.

Kasteel Oud Wassenaar – fotografie Martine Teunissen

Een prachtig kasteel in neorenaissance stijl met veel marmer, Toscaanse zuilen, kostbare houtsoorten en zeer modern voor zijn tijd met centrale verwarming, warm waterinstallaties en elektriciteit!

Ons programma begon met een oefenmiddag verzorgd door Erwin Mulder van Stichting Tour de Mains. Vervolgens was een middagprogramma met thee en zoetigheden en tijd om het kasteel te ontdekken. Dit werd verzorgd door de catering van het kasteel en door Beleef Het Verleden. Gasten werden uitgenodigd om in dagkostuum te komen. Er was piano muziek verzorgd door Joris van Goudoever en enkele gasten namen zelf ook een momentje om, zoals het vroeger heel gepast was, zelf iets ten gehore te brengen. Daarnaast was er portretfotografie van Vera Bos en gelegenheid om het kasteel te ontdekken.

Fotografie Hedy van Eijck

De huishoudster mevrouw Lepelaar zorgde ervoor dat het personeel werd aangestuurd en alles naar wensen van de gravin verliep.

Vera Bos Fotografie

Rond 18.00 uur gingen we aan tafel voor het historische diner in de voormalige balzaal uit 1880. In rollenspel brachten we de eigenaren van het kasteel weer tot leven met al hun gasten uit 10 verschillende landen!

Baron van der Oudemeulen en Gravin van Randwijck heten hun gasten welkom.
Vera Bos Fotografie.

Na het diner nam Gravin van Randwijck de vrouwen mee naar de witte salon en Baron van der Oudemeulen nam de mannen mee naar de rookkamer voor een Benedictine en sigaar. Hier werd door de vrouwen het toilet geperfectioneerd terwijl de mannen over politiek, cultuur en likeur converseerden. Rond 20.30 was de grote opening in de hal waarbij we een Grand Polonaise dansten om het bal te starten.

Vera Bos Fotografie

Slag om Grolle

Geplaatst op: 4 november, 2019 door

30.000 bezoekers, 1500 reenactors, 3000 deelnemers aan de fakkeloptocht. Het zijn nogal wat aantallen bij de Slag om Grolle, 1627. Vanuit Beleef Het Verleden gaf ik samen met Aaltje Lepelaar interactieve demonstraties over wolbewerking: het publiek mocht vlaken, kaarden, spinnen, vilten en weven uitproberen. Daarnaast uitleg over historische kleding, het tonen van een replica van de huik, en het tonen van een replica van een gebreide en daarna vervilte hoed n.a.v. een archeologische vondst uit Groningen. Ook vergelijking tussen gebreid en dan vervilte mutsen en direct gevilte hoeden. Dit alles ook in het kader van het boek wat ik aan het schrijven ben: “Verborgen kostuums in de schijnwerpers” over historische kleding van de vrouw in de 16e-19e eeuw. Voor én tijdens het evenement heb ik een replica gemaakt van een etui voor een vorkje en mes, wat in de mode raakte in de 17e eeuw onder de gegoede burgerij (vooral de vork dan), ondermouwen naar een schilderij van Avercamp (dit was heerlijk warm!) het vervilten van de gebreide muts (vondst Groningen), een onderborst rijglijf als onderkleding (en wat door de keukenmeid als bovenkleding gedragen kan worden) en de Brabantse huik! Wat een bekijks kreeg ik daarmee!


Slag om Grolle – interview

Geplaatst op: 4 november, 2019 door


Lezing over historische kleding Huis van Hilde

Geplaatst op: 25 oktober, 2019 door

Ook bij het Huis van Hilde heb ik een lezing gegeven over historische kostuums van de 18e en de vroege 19e eeuw. Aangezien het herfstvakantie was, zat het Huis van Hilde vol met kinderen. Het was even aanpassen met een publiek met als jongste een 4-jarige en als oudste waarschijnlijk twee mensen in de ’70, maar gelukkig had ik voor kinderen én volwassenen replica’s van historische kostuums meegenomen. De foto’s zijn gemaakt door Marijke Bos uit Heemskerk.


Lezing over historische kleding bibliotheek Ter Aar

Geplaatst op: 24 oktober, 2019 door

Afgelopen woensdag gaf ik in het kader van de maand van de geschiedenis een lezing over historische vrouwenkleding in de 18e en begin 19e eeuw, bij de bibliotheek in Ter Aar. Op de foto’s o.a. Ilse in een 18e eeuwse pet en l’air en Jiska en haar moeder Ina in 18e eeuwse jurken, waaronder een ‘robe à la Française’.


Heren, u bent van harte uitgenodigd!

Geplaatst op: 6 september, 2019 door

Koop uw kaarten voor het bal via:
https://www.beleefhetverleden.nl/product/ball-castle-oud-wassenaar-1876-1904/


Middeleeuws dorp in Heukelum

Geplaatst op: 2 september, 2019 door

Op 30 augustus konden de kinderen in Heukelum zich uitleven op middeleeuwse ambachten. Het ‘Krakelingendorp’ zoals het evenement genoemd wordt gaf de gelegenheid aan zo’n 100 basisschoolkinderen, 25 peuters om kennis te maken met de middeleeuwen. Ze mochten overal zelf wat maken: een touw, boter, een mandje of zelf gesponnen draad.

Fotografie Hennie Schrijver.


Een verkoelende gedachte!

Geplaatst op: 24 juli, 2019 door

Koop je kaarten via deze link.